Tijdschriften      

Hieronder enkele  verslagen aangaande de Poolse bevrijders uit diversen tijdschriften.

Tijdschrift: ,,De Spiegel,,
TV Gids   : ,,AVRO Gids,,
 

Veel Poolse oud-strijders vonden hun plaats in Nederland.

Geslaagd mag men ook noemen de voormalige sergeant George Bugaj geboren in 1920 te Bykowina (Polen). Hij was in 1950 met een Bredase getrouwd en heeft nu twee jongens. Het beroep dat hij al in Polen uitoefende, namelijk dat van stoffeerder, heeft hij ook in Breda kunnen voortzetten. Hij is de eigenaar van een flinke zaak voor meubilair en woninginrichting, waar hij drie bedienden heeft werken. Het bevalt hem best in Nederland. En geen wonder, want George Bugaj is hier een paar jaar geleden met niets begonnen.

Toch is ook hem niet alles zomaar in de schoot geworpen. Hij heeft zich in de afgelopen jaren verder in zijn vak bekwaamd en
behaalde de Nederlandse vakdiploma's, die nodig zijn voor de uitoefening van zijn bedrijf.

Ook weer van deze oud-strijder horen we het zelfde refrein: '' Maar ik zou zeker niet zo goed aan de slag hebben kunnen komen, als ik niet was gevestigd in Breda, de stad die nog altijd denkt aan haar bevrijders...............''

 
 

Uit het magazine ,,De Spiegel ,, uit de vijftiger jaren

Polen de vergeten bevrijders.

Toen dienstplichtige Pools soldaat Pawel Jeredzski via een kamp voor krijgsgevangenen in Polen, en vervolgens via Roemenië, Joegoslavië, Griekenland, Noord-Afrika en Gibraltar het hoofdkwartier van de 1e Poolse Pantserdivisie in Schotland bereikte, werd hij ingeschreven onder nummer 14.601. ' Ik ben wéér een mannetje verder,' of woorden van soortgelijke strekking zei generaal-majoor Maczek, want hij zei dat vaak. En het was ook het grootste probleem van hem en van de legendarische minister-president Sikorski.  Die trok meteen na de capitulatie van Polen in 1939 naar Frankrijk om dáár  zijn Poolse troepen te reorganiseren : hoe komen wij aan die 16.000 man, het gewenste aantal om een complete pantserdivisie te kunnen vormen? En daarmee rees in de Poolse geschiedenis in de Tweede Wereldoorlog een ongelofelijk hoofdstuk.  Want die 16.000 man kwamen er, en de Polen schreven met betrekking  tot de Operatie Overlord - oftewel de invasie in 1944 in Frankrijk - in met een pantserdivisie op volle sterkte.

Daarvóór waren de Polen al in 1940 in Noorwegen actief geweest, en pal daarop in Frankrijk, waar ze aan de Somme de Duitsers ophielden, zodat de Fransen zich konden terugtrekken. Er waren Polen betrokken in Italië  bij de verovering van Monte Casino.  Poolse piloten hadden twaalf procent van de luchtoverwinningen tijdens de Slag om Engeland  voor hun rekening genomen. Tachtig procent van de Poolse marine was in 1939 nog net op tijd uitgeweken naar Engeland. En toen de invasie begon stak generaal-majoor Maczek met 16.000 man en de volledige bewapening van een pantserdivisie Het Kanaal over.

Deze 1e Poolse Pantserdivisie baande zicht vechtend een weg door Normandië, door Noord-Frankrijk, door België en zuidelijk Nederland. Deze 1e Poolse Pantserdivisie bevrijdde op 29 oktober 1944 Breda en aansluitend die hele hoek Brabants Nederland tot aan de Moerdijk. Later hebben de Polen nog in Groningen gevochten. En ze bezetten op 9 mei 1945 Wilhelmshaven, de grootste haven voor de Duitse vloot.  Bij de ondertekening van de Duitse overgave sprak een Pools officier: ' Wel, mijne heren, u ziet dat het niet gelukt is Polen van de kaart van Europa weg te vagen.' Aldus de Polen. Mar toen ze bij de wapenstilstand hun vaderland bijkans in het vizier hadden, mochten ze de grens niet over. Dat konden ze pas veel later, toen ze allemaal gedemobiliseerd waren.

En toen wilde niet iedereen niet meer. Toen  waren er heel wat terug gevallen naar bijvoorbeeld Breda. Daar waren de eerste Pools-Nederlandse huwelijken al gesloten. Op 29 oktober 1944 hadden een paar Polen staan janken bij een kolossaal bord met het opschrift: Dziekujemy Wam Polacy. Als dank aan de Poolse bevrijders. Want dat hadden de mannen met de tanks en de brencarriers van generaal-majoor Maczek nog niet eerder meegemaakt. een woord van welkom in hun eigen taal. Enfin, en toen spraken de Bredase meisjes een woordje mee. En de Molengrachtstraat werd omgedoopt in Poolseweg. En de Polen bleven, voor een deel, en zijn nu helemaal geïntegreerd. En heel lang heeft de gemeente Breda samen met de Polen de bevrijding op har eigen wijze en met haar eigen datum herdacht. Tot daar een punt  achter werd gezet, want de tijden veranderen en wie heugt zich nog precies de datum 29 oktober 1944?

Maar de Polen zelf bleven herdenken. En er waren genoeg Bredanaars die bleven meedoen. Want ze bezaten dat soort herinneringen dat nooit meer kan verdwijnen. De verhalen van de Poolse bevrijders waren langzaam bekend geworden. De verhalen van moed en zelfopoffering en van keer op keer d kastanjes uit het vuur halen. En verder waren het immers van die hartelijke, spontane, beminnelijke jongens geweest. 
En vooral: ze hadden niet een krachtig en rijk land achter zich staan. Ze leken er wel wéér een beetje buiten te vallen. En dat paste niet, vond Breda. En dat past in zijn geheel niet, zeggen wij. Vandaar dat deze week een Brandpunt-special de Polen en hun rol en de oorlog landelijk bekend wil maken. En wij sluiten ons darbij aan. We geven enkele van de vele verhalen weer. We hopen dat de vergeten bevrijders er voortaan bij zullen horen.

Uit de VARA Gids  nr.17 . 28 april 1979.

  Tekst:Marinus Schroevers.